Punkt Oporu Wielki Dział

Przyszedł czas na wizytę na Wielkim Dziale. Chyba tak jak zawsze, tam gdzie miałem skończyć – zacząłem. Więc opis obiektów pojawi się w kolejności odwiedzania.

po-wielki-dziac582

Rawsko Ruski Rejon Umocniony, Punkt Oporu Wielki Dział.

Licząc od prawej strony jest to 4 punkt oporu w obecnych granicach Polski na RRRU.

Cały punkt otoczony był od północy rowem przeciwczołgowym łączącym skraje punkty oporu; p.o. Goraje od północnego wschodu i p.o. Brusno Stare od południowego zachodu. Większość obiektów położonych jest na północnym stoku jednego z najwyższych szczytów  Roztocza – Wielkiego Działu i jego północnej okolicy. Po stronie południowej znajdują się tylko 2 obiekty i 3 wykopy pod schrony. Odcinek ten ze względu na brak głównych dróg  prowadzących na wschód i dość dużych obszarów leśnych oraz mokradeł na północy nie był wyposażony w pas przesłaniania zbudowanych z betonowych schronów, występowały jedynie dużo słabsze drewniano-ziemne pojedyncze punkty oporu pograniczników.

Obecnie p.o. Wielki Dział składa się:

 z 14 betonowych schronów. Część z nich w latach 50 XX w została przez Wojsko Polskie obmurowane, pomalowane wewnątrz oraz zamurowane. Obecnie wszystkie schrony są dostępne, choć niektóre noszą ślady zamurowań strzelnic. Część schronów jest uszkodzonych, zerwane stropy wewnętrzne wymuszają zachowanie daleko idącej rozwagi przy zwiedzaniu.

4 wykopy pod schrony

2 miejsca techniczne.

Wykopy jak i miejsca techniczne chwilami pozwalają na daleko idącą interpretację, więc tu nie ma nic na 100% pewnego.

Cały punkt oporu spokojnie można przejść spacerkiem w jeden letni dzień, lub objechać rowerem, z założeniem że chwilami rower porzucamy w krzakach i przedzieramy się pieszo do poszczególnych schronów. W okolicy znajdują się również 2 szlaki turystyczne, niestety żaden nie oferuje trasy która zawierała by większość schronów. Bardo często pokrywające się z tą wycieczką.

Niebieski –  po bunkrach Linii Mołotowa

Zielony – brata Alberta

Kolejność odwiedzania

1. W1- wykop pod duży schron

2. PDOT(m) 01 – uzbrojenie 1 ckm,

3. APK 02 –  2 x Ł17, 1 x NPS-3,   2 x rkm obrony wejścia,

4. W2 – wykop pod duży schron

5. W3 – prawdopodobnie wykop pod schron obserwacyjny,

6. T1 – zbiornik na wodę7

7. T1 – prawdopodobnie pozostałości po betoniarnia

8. APK 03 – 2 x Ł17, 1 x NPS-3,   2 x rkm obrony wejścia,

9. PDOT 04 – 2 x NPS-3, rkm obrony wejścia,

10. OPPK 05 – 1 x DOT-4, 2 x NPS-3, 2 x rkm obrony wejścia,

11. W4 – wykop pod schron,

12. PDOT 06 – 2 x NPS-3, rkm obrony bliskiej, rkm obrony wejścia,

13. OPPK 07 – 1 x DOT-4, 2 x NPS-3, rkm obrony bliskiej, rkm obrony wejścia,

14. PDOT(m) 08 – 1 x ckm,

15. PDOT 09 –  2 x NPS-3, rkm obrony wejścia,

16. OPPK 10 –  1 x DOT-4, 1 x NPS-3, rkm obrony wejścia,

17. OPPK 11 –  1 x DOT-4, 2 x NPS-3, rkm obrony wejścia,

18. PDOT 12 – 3 x NPS-3, rkm obrony bliskiej, rkm obrony wejścia,

19. OPPK 13 – 1 x DOT-4, 1x NPS-3, rkm obrony wejścia,

20. APK 14 – Uzbrojenie 2 x Ł17, 1 x NPS-3 rkm obrony wejścia (nieukończony, brak opancerzeń)

Jeszcze przed wejściem do lasu możemy opierać się na niebieskim szlaku turystycznym.  Idąc od Starej Huty pierwszy obiekt mamy po lewej stronie dróżki. Miejsce najczęściej pomijane ze względu na pęd do widoku betonu i pordzewiałego żelastwa w które to akurat miejsce nie obfituje.

1. Wykop pod schron dwukondygnacyjny
GPS: N:50° 17’03,99″ E: 23°22’45,46″

Idąc od wykopu, równolegle do ścieżki po tej samej stronie dróżki na północ trafiamy na jednoizbowy schron do ognia czołowego. Nieukończony bez zamontowanego opancerzenia pod ckm.

2. PDOT(m)-01

Jednoizbowy schron do ognia czołowego
Uzbrojenie 1 x ckm, schron z przelotnią.
GPS: N:50°17’08,30″ E: 23°22’42,12

Wracamy do dróżki na której znajduje się szlak turystyczny. Przechodzimy na drugą stronę dróżki i już idąc szlakiem trafiamy na jeden z ciekawszych i chyba najczęściej fotografowanych schronów na Roztoczu, dzięki pozostałości po uszkodzonej osłonie działa Ł17. Schron ma jeszcze tą zaletę że zachowały się oba opancerzenia dział 76,2mm. W tym obiekcie są 2 sztuki, a w całym punkcie oporu są aż 4.

3. APK-02

Schron do ognia bocznego, dwukondygnacyjny uzbrojony w 2 x Ł-17 i  ckm (NPS-3) w orylonie. 2  rkmy obrony wejścia. Dość dobrze zachowany rów diamentowy.
GPS: N:50°17’06,07″ E: 23°22’58,12″

Dosłownie odrobinkę dalej jak pójdziemy prosto na wschód, trafimy na kolejny duży wykop  pod schron który nigdy nie powstał.

4.  Wykop pod schron dwukondygnacyjny
GPS: N:50° 17’02,90″ E: 23°23’02,07″

Teraz mamy dwie możliwości, wrócić z powrotem pod szlaban i pójść w głąb lasu leśną drogą (krótszą) lub przejść się szlakiem na który natknęliśmy się przy poprzednim schronie. Miejsca oznakowane szlakami pieszymi są bez problemu przejezdne rowerem, choć obecnie leży na nich dość dużo połamanych drzew po ostatniej zimie. Gorzej już jest jak trzeba zejść ze szlaku i poszukać schronu w głębi lasu, wtedy rower jest problemem. Ja tak zrobiłem więc wspinamy się na Wielki Dział. Szlak prowadzi dość dużym łukiem po szczycie wzgórza aż dochodzimy do skrzyżowania leśnych ścieżek. Znajduje się tu niewielki wykop, można by powiedzieć że pod schron obserwacyjny. Przypuszczenie nie potwierdzone ale opisuję ja jako miejsce na wykop pod schron obserwacyjny.

5. Wykop pod schron obserwacyjny (NP.)

GPS: N: 50° 17′ 16,21″ E: 23° 22′ 52,13″

I idziemy dalej szlakiem skręcając na skrzyżowaniu w prawo.

6. Zbiornik na wodę wykorzystywany do budowy schronów.

GPS: N: 50°17’26,30″ E: 23°23’00,00″

7. Pozostałości po terenie technicznym, betoniarnia, składy

Po drugiej stronie dróżki znajdują się różne wykopy, ślady betonowych wylewek, gruzu itp. Tu umiejscawiany jest planowany schron obserwacyjny, choć ja pokusiłbym się o hipotezę że mogła by tu znajdować się betoniarnia  dla tego punktu oporu. Trzeba będzie podpytać ludzi, może coś jeszcze pamiętają. Na razie opisuję to raczej jako miejsce po betoniarni.

Wracam z powrotem na stronę drogi na której znajdował się zbiornik wodny, Na skarpie Wielkiego Działu widnieje kolejny schron – półkaponiera z zachowanymi opancerzeniami pod działa 76,2 mm. Ł-17 . Schron nosi jeszcze ślady zamurowywania, jednak już dość dawno większość została odbita co wygląda troszkę nieciekawie. Trzeba przyznać że trzeba się troszeczkę namęczyć by podejść pod ten schron, skarpa jest dość stroma. Schron dość ładnie zachowany, często odwiedzany przez turystów.

8. APK-03

Schron do ognia bocznego, dwukondygnacyjny, uzbrojony w 2 działa Ł-17,  ckm NPS-3 w orylonie oraz rkm obrony wejścia. Rów diamentowy
GPS: N: 50°17’25,43″  E: 23°23’05,75″

9. PDOT-04

Dwukondygnacyjny schron do ognia czołowego. Uzbrojony w 2 x ckm NPS-3, rkm obrony wejścia.

GPS: N: 50°17’23,35″  E: 23°23’26,35″

Idąc dalej szlakiem na wschód  napotykamy jeszcze 2 schrony;  po lewej schron do ognia czołowego (PDOT), również ten schron jest częściowo zamurowany, ale chyba ze względu na kaliber opancerzenia dziury nie są zbyt duże, choć nie wyglądają zachęcająco. Szkoda że większość zamurowań jest prowadzona od zewnątrz, chowając opancerzenie przed turystami. Chyba lepszym sposobem by było pozostawieni ich na widoku. Nie każdy jest przygotowany by zobaczyć jak schron wygląda w środku, więc łatwiej było by mu się zadowolić jak by takie elementy pooglądał z zewnątrz a nie tylko bryłę betonu. Może zmniejszyło by to skalę takiego dziwnego odbijania zamurowań.

10. OPPK-05

Dwukondygnacyjny schron do ognia bocznego. Uzbrojony w 2 x ckm NPS-3 (jeden w orylonie) i zestaw (DOT-4). Zainstalowana polska kopuła pancerna z 1936 roku nr 64

GPS: N: 50°17’24,39″ E: 23°23’36,42″

Zaraz za nim po lewej stronie dróżki znajduje się kolejny, tym razem schron do ognia bocznego wyposażony w polską kopułę obserwacyjną z 1936 roku. Kopuła nigdy nie została zalana, jakiś czas temu próbowano ją ukraść na złom jednak wagę swoją ma i pozostała na miejscu, teraz jest lekko przekręcona co utrudnia oglądniecie jej od wewnątrz. Opancerzenia noszą bardzo ciekawe ślady ostrzału. W latach 50-60-tych XX w. jak prowadzona była inwentaryzacja schronów, część schronów zostało zamurowanych, strzelnice noszące ślady ostrzału zostały obmurowane, wewnątrz pobielone. Dziwne jest to, porównując te schrony do innych punktów oporu  na rawsko ruskim rejonie umocnionym,  te schrony posiadają tylko minimalne ślady ostrzału, za to ostrzał jest bardzo widoczny właśnie na opancerzeniach.

11. Wykop pod schron, na który jak na razie zabrakło czasu.

12. PDOT-06

Jednokondygnacyjny schron do ognia czołowego, Uzbrojony w 2 x ckm NPS-3 i rkm obrony bliskiej.
GPS: N: 50°17’40,34″ E: 23°23’36,18″

Teraz dochodzimy do świeżo zbudowanej drogi leśnej i przechodzimy na drugą jej stronę. Idziemy cały czas ścieżką na północ. Po prawej stronie napotykamy następny schron do ognia czołowego.

Jest to schron chyba najniechlujniej wykonany w całym rawsko-ruskim rejonie. Beton lasuje się w każdym możliwym miejscu. Dodatkowo konserwacja która została wykonana w latach 60 XX w. również była na podobnym poziomie. Schron posiada 2 i 1/2 kondygnacji, tak to wygląda z przynajmniej z góry.

13. OPPK-07

Dwukondygnacyjny schron do ognia bocznego. Uzbrojony w zestaw 45mm DOT-4 i 2 x ckm NPS-3 (jeden w orylonie), rów diamentowy
GPS: N:50°17’49,63″  E: 23°23’23,01″

Po prawej stronie miniemy jeden schron dość głęboko schowany w lesie, można go odnaleźć idąc wzdłuż rowu przeciwczołgowego od schronu do którego teraz zmierzamy.

Jest to najbliższy schron od Woli Wielkiej  i w  planach było właśnie zacząć od niego. Dwukondygnacyjny schron z rowem diamentowym, bardzo ładnie zachowany. Brak opancerzenia DOT-4, oba NPS-3 zachowały się.

Jak  wspomniałem wyżej, do kolejnego schronu przechodzę po rowie przeciwczołgowym, przechodzimy na drugą stronę dróżki. Schron miał być wyposażony w ckm,  bo niestety opancerzenia nie zdążono zamontować.

14. PDOT(m)-08

Jednoizbowy schron do ognia czołowego z przelotnią. Brak zainstalowanego opancerzenia
GPS: N:50°17’44,30″  E: 23°23’46,85″

Teraz przez las na skróty przechodzimy na pola obok których przed chwilą przeszliśmy.

Teren troszeczkę pofałdowany więc trzeba się przyjrzeć do której kępy trzeba się udać, wybieramy najbardziej oddaloną na północy, poniżej schronu OPPK  który oglądaliśmy ostatnio.

15. PDOT-09

Jednokondygnacyjny schron do ognia czołowego. Uzbrojony w 2 x ckm (NPS-3) i rkm obrony bliskiej.
GPS: N: 50°17’38,47  E: 23°23’14,75″

Kolejne dwie sztuki znajdują się praktycznie koło siebie, po obu stronach przylegającej do lasu dużej kępy drzew.

Pierwszy z nich posiada wszystkie otwory strzelnicze zamurowane równo z powierzchnią schronu, wygląda jak ślepiec. Idealny przykład jak można zamurować obiekt pozbawiając go jakichkolwiek cech określających przeznaczenie i zniechęcających do odwiedzenia, jednocześnie prowokujący by usunąć te łaty zamurowań.

16. OPPK-10

Dwukondygnacyjny schron do ognia bocznego. Uzbrojony w zestaw 45 mm DOT-4, 1 ckm (NPS-3) i rkm obrony wejścia. Rów diamentowy.
GPS: N:50°17’40,99″ E: 23°22’59,64″

Wszystkie otwory strzelnicze zamurowane, brak opancerzenia DOT-4, NPS-3 ocalały. Numer z inwentaryzacji powojennej 8308


17. OPPK-11

Schron dwukondygnacyjny do ognia bocznego. Uzbrojony w 2 x ckm NPS-3 (1 w orylonie), zestaw p.panc 45mm (DOT-4) i rkm obrony bliskiej. Rów diamentowy

GPS: N:50°17’37,39″ E: 23°22’56,97″

 W odróżnieniu od poprzednika, ten posiada opancerzenie DOT-4, pozbawiony jest za to opancerzeń NPS-3

18. PDOT-12

Schron dwukondygnacyjny do ognia czołowego, uzbrojony w 3 x ckm NPS-3, rkm obrony bliskiej, rkm obrony wejścia.

GPS: N: 50° 17′ 45,33″ E: 23° 22′ 53,39″

Wracamy z powrotem na asfaltową drogę leśną i przechodzimy na jej drugą stronę. Możemy pójść lekko w prawo i następnie przedzierać się resztkami rowu przeciwczołgowego do nastopnych dwóch schronów lub wybrać wcześniej leśną ścieżkę prowadzącą na południe, jest to ta sama ścieżka którą weszliśmy na samym początku do lasu.  Idąc nią już w głębi lasu spotykamy drewniany szlaban, później wrócimy tu i pójdziemy na prawo od szlabanu do dwóch kolejnych schronów. Po minięciu szlabanu szukamy bardzo kiepskiej dróżki w lewo i tam już będziemy musieli troszkę pokluczyć by znaleźć schron. Ten zajął mi najwięcej czasu .

PDOT  schron do ognia czołowego, 2 ½ kondygnacji uzbrojony był w  3 x ckm NPS-3, rkm obrony bliskiej bardzo nietypowo umiejscowionym bo na zazwyczaj ślepej ścianie oraz rkm obrony wejścia.

Schron jest dość mocno ostrzelany, nie był obmurowywany więc jest to bardzo widoczne, wokół widać dość dużo lei po ostrzale. Zerwane stropy wewnętrzne, brak  środkowego opancerzenia, boczne przetrwały.

Wracamy ponownie pod szlaban i idziemy na drugą stronę dróżki. Część polaną część zagajnikiem. Trzeba troszeczkę się porozglądać zanim trafi się na kolejny schron postawiony na skarpie.

19. OPPK-13

Schron dwukondygnacyjny do ognia bocznego, uzbrojony w 1 x zestaw DOT-4, 1 x ckm NPS-3, rkm obrony wejścia.

GPS: 50° 17′ 18,26″ E: 23° 22′ 24,79″

Bardzo mocno ostrzelany, brak pancerza DOT-4, zerwane stropy wewnętrzne.

20. APK-14

Schron dwukondygnacyjny do ognia bocznego, uzbrojony w  2 x Ł17, 1 x NPS-3 rkm obrony bliskiej, rkm obrony wejścia.

GPS: N: 50° 17′ 21,63″ E: 23°22’33,58″

Powyżej poprzedniego, idąc na południe znajduje się kolejny duży schron. Schron do ognia bocznego uzbrojony miał być w 2 działa Ł-17 ckm NPS-3 w orylionie, rkm obrony wejścia. Żadne z opancerzeń nie zostało zamontowane. Jest to ostatni schron na tym punkcie. Idąc na wschód dojdziemy do dróżki z której wcześniej zeszliśmy przy szlabanie i nią możemy wrócić idąc w prawo w kierunku Starej Huty.

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Connecting to %s