Zamość, stalag 325 i cmentarz jeńców radzieckich

Cmentarz radzieckich jeńców wojennych.

Informacje o cmentarzu można zamknąć w kilku słowach czy zdaniach, jednak chyba warto wspomnieć troszkę więcej o tragedii jeńców radzieckich, którzy trafili tu do Zamościa. W dobie dekomunizacji może się okazać, że ostatnie ślady tej tragedii, jak i samego istnienia żołnierzy Armii Czerwonej znikną z przestrzeni publicznej, staną się wręcz nierealnymi bytami, takimi jak zmagające się armie elfów, krasnoludów czy orków z trylogii Tolkiena Władca Pierścieni.

Sam cmentarz znajduje się na skrzyżowaniu ulic Szwedzkiej i Topolowej. Jakiś czas temu został odświeżony, postawiono przed wejściem tablicę z regulaminem korzystania z terenu, a na terenie cmentarza postawiono prawosławny krzyż. Szkoda że nie postarano się o tablicę informacyjną przybliżającą choć odrobinę historię tego miejsca. W ramach działań dekomunizacyjnych, pomnik znajdujący się na cmentarzu może zostać zdemontowany, lub zostaną usunięte z niego symbole i napisy, jak to miało już miejsce z pomnikiem w miejscu istnienia obozu http://www.tygodnikzamojski.pl/artykul/82497/zamosc-sierp-i-mlot-na-pomniku-jencow-radzieckich.html . Dyskusyjna jest liczba pochowanych tu ofiar II wojny światowej, różne źródła podają od 16 tysięcy do 20 tysięcy, ale może również być ich znacznie więcej. Ze względu na samo postawnie tej nekropoli jak i czasy jej funkcjonowania. Dziś jest to chyba już niemożliwe do określenia. Obecnie jest to układ 13 zbiorowych mogił ułożonych w 2 rzędach równoległych do ul Szwedzkiej, 1 mogiła zbiorowa położona bezpośrednio przy pomniku ułożona poprzecznie w stosunku do pozostałych. Ustawiono na nich betonowe postumenty z pięcioramienną gwiazdą. W narożniku ulicy Topolowej znajdują się również 4 mogiły pojedyncze. Obecny układ mogił niekoniecznie musi odzwierciedlać i raczej na pewno nie odzwierciedla pierwotnego założenia. Mordowani jeńcy byli tu chowani w różnych okresach, na początku przez osoby przymuszone do tej pracy i pod nadzorem Niemców, niekoniecznie dbano o jakąkolwiek poprawność pochówków. Dopiero po wojnie gdy przenoszono zwłoki z innych miejsc zarysy mogił mogły otrzymać przybliżony kształt. Warto tu wspomnieć że nie tylko czysto rosyjscy żołnierze trafili do zamojskiego obozu i na ten cmentarz. Znalazły się tu również inne narodowości, w tym polskiej wplątane w tą wojnę.

  Obóz jeniecki żołnierzy armii czerwonej Stalag 325. Nazwę i numer obozu można mylnie odnieść jako jedno miejsce, jedna lokalizacja. W przypadku Zamościa nie jest to takie oczywiste. Pierwszy obóz powstał jeszcze przed agresją III Rzeszy na Związek Radziecki, jako jeniecki obóz oficerski, Znajdował się on przy obecnej Alei Wojska Polskiego, wyposażony był w drewniane baraki oraz wysokie ogrodzenie, nie wiem czy temu obozowi w tym czasie przypisywano wspomnianą nazwę Stalag 325. W obozie tym znajdował się barak dla wyższych oficerów.

Zaraz po agresji III Rzeszy na ZSRR, na Karolówce powstał kolejny obóz jeniecki opisany już jako Stalag 325. Funkcjonował w okresie VI-IX 1941 roku. Znajdował się w miejscu wyrobiska po cegielni na obszarze około 20 hektarów. Obóz otoczony był rowem i zasiekami z drutu kolczastego, część z nich była pod napięciem. Jeńcy przetrzymywani byli na powietrzu a jedynym schronieniem były 3 wiaty po cegielni. Przebywało w nim około 20 tysięcy osób (to tyle ile obecnie liczy pobliski cały Tomaszów Lubelski), choroby, zwłaszcza epidemia tyfusu i czerwonki, głód oraz warunki atmosferyczne dziesiątkowały jeńców. Do końca X 1941 roku zamordowano i zmarło około 11 tysięcy osób. 12 XI wybuchł bunt jeńców. W odwecie Niemcy w ciągu dwóch dni wymordowali około 1000 więźniów po czym zlikwidowali obóz. Pozostałych przy życiu więźniów przeniesiono do kolejnego zamojskiego obozu. Ślady obozu zostały zatarte dopiero w 1943 roku. Zamordowanych chowano w pobliżu obozu w zbiorowych mogiłach, dopiero po wojnie prochy ich przeniesiono na wspominany tu powyżej cmentarz.

Obóz jeniecki przy ulicy Piłsudzkiego, to kolejny obóz o tym samym numerze Stalag 325. Ocalałych jeńców z likwidowanego obozu na Karolówce przeniesiono do istniejącego już w tym czasie obozu przy dzisiejszej ulicy Piłsudskiego funkcjonującego od VII 1941 roku. Do XII 1942 roku stał się on dla ponad 8000 osób obozem jenieckim. Tu też przeniesiono osoby z obozu funkcjonującego już pod tą sama nazwą Stalag 325 znajdującego się na obecnych Alejach Wojska Polskiego.

Zmarłych ze stalagu 325 z ul Piłsudskiego chowano w masowych grobach przy ulicy Szwedzkiej. Część jeńców została wymordowana i pochowana w Sitańcu, mordów dokonywano również na zamojskiej rotundzie. Ocalałych więźniów przeniesiono do innych obozów jenieckich w Rawie Ruskiej i do Lwowa. Stalag 325 na obecnej ul Piłsudzkiego po opróżnieniu zamieniono na obóz przesiedleńczy.

 W Zamościu przy obecnej alei Wojska Polskiego przy obozie funkcjonował również szpital jeniecki z którego zmarli chowani byli na wspomnianym cmentarzu.

Stalag 325 to nie tylko miejsca obozowe znajdujące się w Zamościu, ten sam numer towarzyszył również innym obozom: w Rawie Ruskiej, Lwowie, Mielcu, one wszystkie tworzyły właśnie stalag 325.

Treść na pomniku usytuowanym na terenie byłego obozu na Karolówce „Pamięci ponad 20000 jeńców radzieckich pomordowanych przez hitlerowców na terenie obozu Karolówka w listopadzie 1941 roku – społeczeństwo Zamościa. Została zmieniona, usunięto również sierp i młot. Identyczny tekst umieszczono na pomniku cmentarnym, Na nim też znajduje się dodatkowy tekst „Ku wiecznej hańbie faszyzmu”. Znajduje się tu również symbol sierp i młot. Mam nadzieję że ustawa nie dotknie pozostałych jeszcze istniejących symboli mienionej epoki.

Zdjęcie upamiętnienia na terenie byłego obozu przed wprowadzeniem zmian https://fotopolska.eu/1103688,foto.html

https://fotopolska.eu/1103688,foto.html

W dużej mierze tekst opracowano na podstawie informacji zawartych na stronach zamościopedii i informacji zgromadzonych przez Andrzeja Kędziora- http://zamosciopedia.pl/

http://zamosciopedia.pl/index.php/oa-oe/item/3516-obozy-jencow-radzieckich

http://zamosciopedia.pl/index.php/st-st/item/5504-STALAG%20325%20-%20OB%C3%93Z%20PRZY%20AL.%20WOJSKA%20POLSKIEGO

http://zamosciopedia.pl/index.php/st-st/item/5502-stalag-325-oboz-na-karolowce

http://zamosciopedia.pl/index.php/st-st/item/5503-stalag-325-oboz-przy-ul-pilsudskiego

Dr Krzysztof Czubara – Jeńcy sowieccy w szpitalu powiatowym w Zamościu w latach 1941-1942

Tygodnik zamojski nr 20/2017 „ZAMOŚĆ: Sierp i młot na pomniku jeńców radzieckich na Karolówce do usunięcia. To opinia IPN

http://www.tygodnikzamojski.pl/artykul/82497/zamosc-sierp-i-mlot-na-pomniku-jencow-radzieckich.html

https://www.facebook.com/ofensywabrunetow/posts/nasza-historiamasakra-na-zamojskiej-karol%C3%B3wcew-zamo%C5%9Bciu-dzia%C5%82a%C5%82-jeden-z-najwi%C4%99ks/952928628050546/

Reklamy

Jedna uwaga do wpisu “Zamość, stalag 325 i cmentarz jeńców radzieckich

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Connecting to %s