Zwierzyniec, cmentarz wielu wojen

Zwierzyniec jedno z ciekawszych roztoczańskich miasteczek o bardzo wysokim potencjale turystycznym, ale również i bardzo ciekawej i burzliwej historii. Ślady tej historii widoczne są dzisiaj między innymi na pięciu cmentarzach, Największy, najstarszy i nadal czynny cmentarz parafialny to przykład architektury cmentarnej z całego okresu funkcjonowania nekropoli. Pochowani są tu zarówno mieszkańcy Zwierzyńca, pracownicy administracji ordynacji Zamojskich, żołnierze oddziałów partyzanckich jak również powstańcy styczniowi.  Drugim cywilnym cmentarzem jest żydowski kirkut położony w pobliżu torów kolejowych już poza granicami Zwierzyńca.

Kolejnymi cmentarzami są cmentarze wojskowe, czy też wojenne, skupiające poległych w okolicy żołnierzy.  Na południowym wschodzie w znajduje się mało znany cmentarz przy tak zwanym białym słupie, są to zbiorowe mogiły poległych w 1939 roku żołnierzy Wojska Polskiego, III batalionu 75 Pułku Piechoty z Chorzowa. Po drugiej stronie Zwierzyńca przy drodze do Biłgoraja znajduje się pomnik z dwiema zbiorowymi mogiłami powstańców styczniowych.

W bardzo bliskiej odległości od tego pomnika znajduje się kolejny ostatni już zwierzyniecki cmentarz, na którym pochowano zarówno powstańców styczniowych jak i żołnierzy poległych i zmarłych z ran w okolicznych szpitalach w 1939 roku. Znajdują się tu również mogiły poległych żołnierzy armii austro-węgierskiej i carskiej z 1914 roku. Cmentarz położony jest na terenie leśnym, zaraz za placem pola biwakowego, niestety nie prowadzi do niego żadna uregulowana dróżka, poza leśną ścieżką wydeptaną wzdłuż ogrodzenia pola biwakowego. Najłatwiej dotrzeć tu ulicą Szkolną i na jej końcu skręcić w ścieżkę w prawo do lasu. Sam cmentarz jest miejscem zadbanym, pomimo leśnego położenia teren jest bardzo ładnie utrzymany. Wszystkie mogiły otoczone są betonowymi opaskami na których ustawiono betonowe krzyże i nasadzono kuliste bukszpany. Alejki, bo chyba tak je można nazwać porośnięte są trawą choć na terenach leśnych trawa nieszczególne rośnie. Na całym cmentarzu pozostawiono tylko kilka rosłych sosen i brzóz, które dodają temu miejscu wrażenia spokoju i ciszy. Cmentarz ma kształt wydłużonego prostokąta wcinającego się głęboko w las. Węższym bokiem prawie przylega do ogrodzenia pola namiotowego. Od tej też strony na początku cmentarza znajdują się 2 mogiły powstańców styczniowych zwieńczone współczesnymi betonowymi krzyżami maltańskimi. Na jednej z nich ustawiono kamienny obelisk z inskrypcją: „Miejsce wiecznego spoczynku 9 powstańców 1863r. którzy oddali życie za wolność ojczyzny”.

Za mogiłami tymi ułożone w dwóch rzędach znajduje się 16 zbiorowych mogił żołnierzy zmarłych i poległych podczas sierpniowej ofensywy wojsk austro-węgierskich w 1914 roku. Na dwóch mogiłach znajdują się betonowe prawosławne krzyże, na jednej z tych mogił ustawiono kamienny obelisk z tekstem „Kwatera wojenna żołnierzy I wojny światowej”. Na pozostałych mogiłach z okresu wielkiej wojny ustawiono betonowe krzyże łacińskie. Pochowano tu 52 żołnierzy wojsk austro-węgierskich i 14 rosyjskich poległych w sierpniu 1914 roku.

Dalej w głębi cmentarza znajdują się mogiły żołnierzy zmarłych i poległych w 1939 roku, ułożone są one po obu stronach szerszej alejki, po stronie wschodniej są to trzy rzędy mogił a po zachodniej jeden rząd. Znajdują się tu zarówno pojedyncze mogiły z betonowymi krzyżami, część z nich opatrzono imiennymi tabliczkami, jaki mogiły zbiorowe. Na cmentarzu pochowano 14 znanych z nazwiska oraz 91 nieznanych żołnierzy poległych w okresie tak zwanych bitew tomaszowskich w dniach 18-26 września.

W opracowaniu Pani Danuty Kawałko w „Cmentarzach województwa zamojskiego” możemy odnaleźć ciekawą informację mianowicie „Cmentarz założony został prawdopodobnie przy istniejących tu trzech mogiłach powstańczych”, Na cmentarzu od strony północnej mamy tylko dwie mogiły powstańcze, za to Pani Kawałko opisując część, na której pochowani są żołnierze wrześniowi, tu właśnie wymienia trzecią mogiłę powstańczą. Ciekawe, dlaczego akurat ta trzecia mogiła została tak bardzo oddalona około 60 metrów od tych dwóch poprzednich.  W okresie powstawania tych mogił teren ten powinien być pusty.

Kolejną ciekawą informacją jest przekaz o ekshumacji 20 żołnierzy i oficerów i przeniesienie ich do zamojskiej rotundy. Dlaczego tylko część żołnierzu ekshumowano a pozostałych pozostawiono tutaj, dodatkowo czy podane informacje o ilości pochowanych żołnierzy poległych w 1939 obejmują tych 20 przeniesionych czy też nie? Nie jestem pewny też co do wskazanej ilości mogił w książce. Pani Kawałko podaje 31 mogił zbiorowych i 33 indywidualne.

Reklamy

Jedna uwaga do wpisu “Zwierzyniec, cmentarz wielu wojen

  1. Pingback: Zwierzyniec, cmentarze wojenne | Powolne dreptanie po Roztoczu

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s